Pieniadze.org.ukPieniadze.org.ukPieniadze.org.ukPieniadze.org.ukPieniadze.org.uk

Noc kupały

Noc kupały – zwyczaje i tradycje / obyczaje ludowe Wigilia św. Jana, noc świętojańska – święto obchodzone w nocy z 23 na 24 czerwca będące próbą zasymilowania przez chrześcijaństwo pogańskich obrzędów związanych z letnim przesileniem słońca.

pixabay.com / Noc kupały
pixabay.com / Noc kupały

W obrzędowości prawosławnej wigilia św. Jana wypada 23 czerwca/6 lipca (według kalendarza gregoriańskiego) i poprzedza święto Narodzenia proroka Jana Chrzciciela.

W tradycji wschodniosłowiańskiej święto Iwana Kupały (ukr. Свято Івана Купала; ros. Иван Купала) obchodzone jest głównie na Ukrainie, Białorusi i Rosji w dniu 24 czerwca/7 lipca (według kalendarza gregoriańskiego). Posiada ono wiele zapożyczeń z wcześniejszego, pogańskiego święta tzw. Nocy Kupały.

W krajach anglosaskich pod nazwą Midsummer, w germańskich Mittsommerfest.

W Polsce Kościół katolicki nie mogąc wykorzenić z obyczajowości ludowej corocznych obchodów pogańskiej sobótki (nocy Kupały), podjął próbę zasymilowania święta z obrzędowością chrześcijańską. Do głównego rytuału adaptowanego obrzędu w zależności od regionu należało (należy):

  • Palenie ognia (np. na południu Polski; Małopolsce, Śląsku i Pomorzu – tzw. sobótka, na Warmii i Mazurach Palinocka lub ognie świętojańskie m.in. w krajach skandynawskich i anglo-saskich oraz Wielkopolska i historyczne Pomorze Zachodnie,
  • Skoki przez ognisko (np. Niemcy, Polska, Litwa, Łotwa, Rosja),
  • Palenie kukły (np. Irlandia, Francja, południowa Polska, Ukraina),
  • Tańce dziewcząt wokół rozpalonego w nocy ogniska (np. Białoruś, Podlasie),
  • Obrzęd zarzucania wianków przez głowę na drzewa (np. historyczna Wielkopolska, Pomorze, Warmia i Mazury),
  • Puszczanie wianków po wodzie (np. Kraków/Wianki, Mazowsze, Rosja), kąpanie się (np. Białoruś),
  • Wieńczenie zielem (np. Polska, Szwecja, Dania, Niemcy, Rosja itd.).

W przypadającą na 23-24 czerwca wigilię św. Jana, przeprowadzano tzw. obrzęd święcenia wody. W liturgii kościelnej zastosowanie miały również sekwencje i hymny świętojańskie, które przywędrowały do Polski z Zachodu. W kościołach chrześcijańskich jest to również okres przede wszystkim święcenia ziół leczniczych. Z ziół obowiązkowo święcone są dziurawiec, macierzanka oraz kwiaty ogrodowe. Dziurawiec używany w ludowej medycynie i magicznych praktykach, nosił podwójną nazwę: ziela guślarskiego lub świętojańskiego. W chorobie miała także pomagać paproć trzymana w izbie. W krajach bałtyckich i skandynawskich święto Jana Chrzciciela nazywa się również „dniem lub wieczorem ziół”.

W wigilię św. Jana we wsiach dorzecza Sanu pospolite było przysłowie „Na św. Marka sieje się ostatni owies, pierwsza tatarka”.

Tradycja świętojańska ma też w Polsce cechy wybitnie towarzyskie, kontynuowane do dziś.




Inne

ANGLIA.today
Anglia.today/firmy